Rodzaje smogu – ile ich jest i czym się różnią?

Wyróżniamy dwa rodzaje smogu: londyński i typu Los Angeles. Różnią się one od siebie okolicznościami powstania i składem. W Polsce mamy do czynienia głównie ze smogiem londyńskim.

Smog londyński

Smog typu londyńskiego to ten, który występuje w Polsce częściej. Pojawia się w sezonie zimowym, ponieważ wtedy występują sprzyjające mu warunki. Jego inne nazwy to smog siarkowy i smog kwaśny.

Określenie smog londyński odnosi się do tragicznych wydarzeń, które rozegrały się w Londynie w dniach 5–9 grudnia 1952 roku. W wyniku gęstej warstwy smogu w ciągu tych kilku dni zmarło około 4 tysięcy osób.

Ponadto konsekwencje zdrowotne doprowadziły w kolejnych tygodniach do śmierci następnych 8 tysięcy ludzi, co łącznie daje około 12 tysięcy ofiar.

Jak powstaje smog londyński?

Smog londyński powstaje na skutek połączenia dwóch czynników:

1. Wysokiej emisji zanieczyszczeń – główne źródło to domowe piece, w których pali się węglem i drewnem.
2. Warunków atmosferycznych – smogowi londyńskiemu sprzyja wyż baryczny. Powoduje inwersję temperatur, która utrudnia odpływ brudnego powietrza do wyższych warstw atmosfery. Dodatkowy problem to słaby wiatr.

Skład smogu siarkowego

W skład smogu londyńskiego wchodzą:

• pyły zawieszone,
• tlenki siarki,
• tlenki węgla,
• tlenki azotu,
• sadza,
• benzen.

Smog typu Los Angeles

Smog typu Los Angeles występuje w Polsce sporadycznie. To problem głównie dużych miast strefy podzwrotnikowej. W polskich warunkach pojawia się latem w dużych aglomeracjach, np. Warszawie i Krakowie.

Smog typu Los Angeles ma także takie nazwy jak:

• fotochemiczny,
• kalifornijski,
• biały,
• jasny.

Nazwa smog typu Los Angeles wzięła się stąd, że to właśnie w stolicy Kalifornii badacze po raz pierwszy zaobserwowali i opisali ten typ smogu. 

Jak powstaje smog fotochemiczny?

Smog fotochemiczny, podobnie jak londyński, powstaje podczas połączenia wysokiej emisji zanieczyszczeń z odpowiednimi warunkami atmosferycznymi. Są to:

• tlenki azotu i węgla oraz węglowodory – ich głównym źródłem są pojazdy silnikowe,
• wysoka temperatura (minimum 24°C), intensywne promieniowanie UV i słaby wiatr.

Skład smogu Los Angeles

Smog fotochemiczny składa się z:

• ozonu – gaz złożony z trzech atomów tlenu, który w wysokich stężeniach podrażnia drogi oddechowe i oczy,
• azotanu nadtlenku acetylu (PAN, C₂H₃NO₅),
• aldehydów – takich jak formaldehyd (HCHO) i acetaldehyd (CH₃CHO),
• tlenków azotu,
• tlenku węgla, 
• węglowodorów,
• lotnych związków organicznych. 

Elektrosmog – czy naprawdę szkodzi?

Nie ma naukowych dowodów na to, że smog elektromagnetyczny stanowi zagrożenie. 

Elektrosmog — inaczej smog elektromagnetyczny — to termin używany na określenie promieniowania elektromagnetycznego (PEM). Pochodzi ono ze źródeł sztucznych, czyli związanych z działalnością człowieka. Nie jest to smog w tradycyjnym sensie, ale zjawisko, które polegające na obecności pól elektromagnetycznych wokół nas.

Do najczęstszych źródeł promieniowania należą telefony komórkowe, telewizory, routery Wi-Fi, linie wysokiego napięcia czy kuchenki mikrofalowe.

Zwolennicy teorii o szkodliwości elektrosmogu łączą go z różnymi dolegliwościami. Według nich smog elektromagnetyczny powoduje:

• bóle głowy,
• zmęczenie,
• problemy ze snem,
• zaburzenia pamięci
• schorzenia układu nerwowego
• schorzenia układu sercowo-naczyniowego.

W dyskusjach pojawia się także pojęcie elektrowrażliwości (EHS). To zespół objawów przypisywanych ekspozycji PEM, który obejmuje m.in. bóle głowy, problemy z koncentracją czy szumy uszne.

Jednak wiele z tych symptomów ludzie diagnozują samodzielnie, bez konsultacji z lekarzem. W literaturze naukowej nie ma jednoznacznych dowodów na to, że promieniowanie elektromagnetyczne wpływa na zdrowie.

Ponadto elektrosmog nie spełnia słownikowej definicji smogu.

Zgodnie z nią smog to „gęsta mgła zawierająca spaliny i szkodliwe dla zdrowia pyły, unosząca się nad wielkimi miastami i ośrodkami przemysłowymi”.

Skutki zdrowotne smogu

Smog londyński i smog typu Los Angeles mają podobny wpływ na zdrowie. Już krótki kontakt z nimi może powodować m.in. podrażnienie dróg oddechowych. 

Ozon, będący składnikiem smogu fotochemicznego, wywołuje senność, bóle głowy i spadek ciśnienia krwi.

Długoterminowy wpływ smogu na człowieka obejmuje:

• zaburzenia chorób układu oddechowego,
• rozwój nowotworów,
• schorzenia układu sercowo-naczyniowego,
• problemy z układem oddechowym,
• problemy z płodnością i poronienia.

Jak chronić się przed różnymi rodzajami smogu?

Najlepszy sposób ochrony przed smogiem wewnątrz budynków to oczyszczacz powietrza. Sprawdza się zarówno przy smogu siarkowym, jak i fotochemicznym.

Urządzenie z filtrem HEPA i węglowym poprawia jakość powietrza, ponieważ usuwa m.in. pyły zawieszone oraz aldehydy.

Podsumowanie: co warto wiedzieć o rodzajach smogu

Wyróżniamy dwa rodzaje smogu: smog londynki oraz smog typu Los Angeles. Tak zwany elektrosmog nie jest typem smogu, ponieważ nie spełnia definicji smogu. W Polsce występuje głównie smog londyński.

Oba typy smogu negatywnie wpływają na zdrowie. Aby poprawić jakość powietrza, warto zastosować oczyszczacz z filtrem węglowym i HEPA.

FAQ – najczęstsze pytania o rodzaje smogu

Źródła:

1. K. Majewska, Smog fotochemiczny – wpływ na zdrowie, metody oznaczania i działania zaradcze, biotechnologia.pl.
2. G. Tatoń, P. Kuterba, B. Lisowski, T. Rok, E. Rokita, Nadwrażliwość elektromagnetyczna w Polsce – badania ankietowe, pe.org.pl.