Niska emisja – co to jest i jak ją ograniczyć?

Niska emisja to mieszanina szkodliwych pyłów i gazów unosząca się nisko nad ziemią (na wysokości do 40 m). Jest ona głównie efektem ubocznym spalania paliw kopalnych w domowych piecach i lokalnych kotłowniach, w mniejszym zaś stopniu transportu oraz przemysłu czy rolnictwa. Jak zatem ograniczyć niską emisję i jak chronić się przed pyłem smogowym, który przynosi?

Czym jest niska emisja?

Niska emisja to zanieczyszczenia pyłowe oraz gazowe, które trafiają do atmosfery na wysokości nieprzekraczającej 40 metrów. W praktyce jest to więc głównie dym z domowych kominów i lokalnych kotłowni.

Co ważne, nazwa „niska emisja” nie odnosi się tu w żadnym stopniu do skali problemu, a właśnie do niskiego umiejscowienia źródła emisji, co paradoksalnie czyni ją bardziej szkodliwą. Zanieczyszczenia unoszące się blisko ziemi mają bowiem łatwiejszą drogę penetracji naszych dróg oddechowych.

Głównym źródłem niskiej emisji są słabej jakości paliwa kopalne – tani muł węglowy oraz drewno, jak również kiepska jakość używanych do ogrzewania pieców i kotłów.

Skąd się bierze niska emisja? Główne źródła

Polskie gospodarstwa domowe zużywają 9 proc. Energii spośród wszystkich gospodarstw domowych na terenie UE. Jak wynika z analizy Polskie Instytutu Ekonomicznego (PIE) aż 94% węgla kamiennego spalanego w gospodarstwach domowych całej Unii Europejskiej zużywa się właśnie w Polsce – kraju, który stanowi zaledwie 8% ludności UE. To dlatego głównym winowajcą polskiego smogu jest nie przemysł czy transport, a tzw. niska emisja.

Gospodarstwa domowe stanowią w Polsce obecnie główne źródło emisji PM2,5, odpowiadając za aż 84 % całości uwalnianych pyłów.

Pozostałe 7 kategorii nie przekracza razem nawet 16 %. I choć za drugie najważniejszego winowajcę uznaje się obecnie transport, to jest on odpowiedzialny za jedynie 4,6% emisji (dane za rok 2024). Pozostałe sektory to m.in. przemysł (3,5 %) oraz budownictwo (2,5 %).

Energetyka, czyli elektrownie i elektrociepłownie odpowiadają z kolei za jedynie 0,9 % emisji, co pokazuje, jak skutecznie zaostrzone normy emisyjne dla dużych obiektów przemysłowych (m.in. w ramach dyrektywy IED) ograniczyły ich wpływ na jakość powietrza w ostatnich latach.

Dlatego też tak ważne są rządowe programy dotacji do wymiany starych pieców i kotłów. Zastąpienie jednego kopciucha może mieć dla Twojej okolicy niebagatelnie większe znaczenie niż niejedna decyzja podjęta w skali całego przemysłu.

Ile kosztuje nas niska emisja? Wpływ na nasze zdrowie i ekonomie

Według raportu przygotowanego dla Ministerstwa Przedsiębiorczości i Technologii (obecnie Ministerstwo Rozwoju i Technologii), niska emisja przyczynia się w Polsce do 19–22 tysięcy przedwczesnych zgonów rocznie (raport MPIT z 2016 r, opublikowany w 2018 r.).

Liczby dotyczące wszystkich źródeł smogu (dodatkowo przemysł, rolnictwo, energetyka i transport), sięgają nawet 40 tys. Rocznie.

Autorzy raportu przeanalizowali dane z podziałem na miasto i wieś: w miastach z powodu niskiej emisji tracimy średnio 8–10 miesięcy życia, na terenach wiejskich – nieco mniej, 6–9 miesięcy.

Znajduje to też wymierne odzwierciedlenie ekonomiczne.

Zewnętrzne koszty zdrowotne niskiej emisji w Polsce wyniosły, w zależności od przyjętej metodologii wyceny, od 12,8 do 30 miliardów euro rocznie. W przeliczeniu na jednego mieszkańca Polski daje to kwotę 300–800 euro rocznie, czyli równowartość np. jednego wyjazdu wakacyjnego albo karnetu na siłownię.

Roczne koszty zdrowotne wynikające z niskiej emisji przewyższają wartość całego 10-letniego budżetu rządowego programu Czyste Powietrze (ponad 100 mld zł). Innymi słowy to, co tracimy na zdrowiu w ciągu jednego roku, mogłoby sfinansować dekadę wymiany pieców i termomodernizacji w całym kraju. To mocny argument za tym, że inwestycje w ograniczenie niskiej emisji nie są kosztem, tylko oszczędnością w dłuższej perspektywie.

Jak ograniczyć wpływ niskiej emisji na zdrowie?

Zanim systemowe rozwiązania – wymiana kotłów czy termomodernizacja zdążą realnie poprawić jakość powietrza w Twojej okolicy, warto zadbać o siebie już teraz. Kluczem jest połączenie kilku prostych nawyków, zarówno w domu, jak i na zewnątrz.

Oczyszczacz powietrza strażnikiem domowego mikroklimatu

Niestety nawet najlepsza stolarka okienna i drzwiowa nie jest w stanie zapobiec przedostawaniu się zanieczyszczeń smogowych do wnętrz naszych mieszkań i domów – szacuje się, że do środka wpada nawet do 30% szkodliwych substancji z dworu.

W sezonie grzewczym, gdy stężenia pyłów z niskiej emisji są najwyższe, to właśnie ta różnica decyduje o jakości powietrza, którym oddychamy w domu.

Oczyszczacz powietrza na smog stanowi swego rodzaju tarczę, której zadaniem jest eliminacja, bądź przynajmniej skuteczne ograniczenie ilości unoszących się zanieczyszczeń w pomieszczeniu.

Oczyszczacze powietrza Klarta łączą filtr HEPA z filtrem węglowym oraz jonizatorem plazmowym ION Plasma Air, dzięki czemu kompleksowo neutralizują związki charakterystyczne właśnie dla niskiej emisji.

Gęsto utkany filtr HEPA zatrzymuje do 99,97% najdrobniejszych cząstek unoszących się w powietrzu: tlenków metali, wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (jak benzo(a)piren, powstający głównie przy spalaniu węgla) czy startych elementów hamulców i opon.

Uzupełnia go filtr węglowy, który dzięki kilkuset granulkom węgla aktywnego o dużej powierzchni adsorpcyjnej neutralizuje nieprzyjemne i szkodliwe zapachy, w tym te unoszące się znad kominów w sezonie grzewczym.

Dzięki restrykcyjnemu algorytmowi sterowania Klarta Stor 3 jest w stanie oczyścić powietrze w pokoju o powierzchni 20 m² w zaledwie 5 minut.

Sprawdzaj jakość powietrza przed wyjściem z domu

W sezonie grzewczym stężenia zanieczyszczeń z niskiej emisji potrafią zatruć niebo w ciągu kilku godzin, dlatego warto wyrobić sobie nawyk sprawdzania bieżących danych – tak jak sprawdzamy np. prognozę pogody czy temepraturę. Aktualne odczyty znajdziesz na stronie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska oraz w aplikacjach takich jak Airly czy Kanarek.

Gdy wskaźniki pokazują przekroczenie norm, najbezpieczniej jest tego dnia zostać w domu (jeśli to możliwe) lub przynajmniej ograniczyć wysiłek fizyczny na zewnątrz — przy większym wysiłku wdychamy więcej powietrza, a wraz z nim więcej szkodliwych pyłów.

Maska antysmogowa podczas przebywania na dworze

Gdy pomimo wysokie stężenia smogu, musisz danego dnia przebywać na dworze, warto zaopatrzyć się w maskę antysmogową. Wbrew panującemu sceptycyzmowi, to naprawdę skuteczna ochrona przed pyłem zawieszonym PM2,5 i PM10, spalinami, lotnymi związkami organicznymi czy alergenami wziewnymi

Wybierając maskę, zwróć uwagę przede wszystkim na klasę filtra oraz dopasowanie do kształtu twarzy. Maska powinna szczelnie przylegać, nie uciskając jednak ani nie utrudniając oddychania.  Pod kątem skuteczności najlepiej celować w maski z wymiennym filtrem klasy minimum N95 lub FFP2.

Źródło:

1. KOBiZE / IOŚ-PIB, „Krajowy bilans emisji SO2, NOx, CO, NH3, NMLZO, pyłów, metali ciężkich i TZO za lata 1990–2024. Raport syntetyczny”, Warszawa 2026, wydany dla Ministerstwa Klimatu i Środowiska.
2. Polski Instytut Ekonomiczny. „Tygodnik Gospodarczy PIE 5/2026.” Polski Instytut Ekonomiczny, 5 Feb. 2026, www.pie.net.pl. Dostęp do strony: 11.09.2026.
3. Ministerstwo Rozwoju i Technologii. „Ogromne koszty zdrowotne i finansowe smogu z niskiej emisji – MPiT przedstawiło raport” – www.gov.pl